Блоги LEPEL.BY

Блукач ВАЛАЦУЖНЫ: 24.11.2018 (08:32) — 3 недели назад

680. ПОЛЬСКАЯ ВЁСКА: ЛЮДЗІ І ЛЁСЫ. Тухта Валер

Тема: Лепельщина без прикрас    Сегодня: 3, за неделю: 37, всего: 537

Звесткі аб аўтары глядзець тут.

Краязнаўчы аповяд у чатырох частках. Частка другая. Першую глядзець тут.

 Сярод жыхароў навастворанага з разагнаных хутароў паселішча Весялова была сям’я Казіміра Цупрыняка родам з польскай вёскі Вулька Гастунская. У тутэйшыя мясціны ён патрапіў ужо падлеткам, калі бацькі прыехалі абжывацца на новым месцы. З цягам часу  Казімір займеў уласную гаспадарку на хутары Зафіеўка, стварыў сям’ю, у якой было шасцёра дзяцей. Казімір не паспеў як след уладкавацца на новым месцы. У жніўні 1936 года быў абвінавачаны ў шпіянажы на карысць Польшчы і арыштаваны. Такі лёс напаткаў многіх весялоўскіх палякаў.

 Дачка Казіміра Антаніна і сёння жыве ў Весялове. Перад самай вайной яна паспела скончыць першы клас. А пасля вучыцца дужа не было калі. З шаснаццаці год працавала ў калгасе, затым – у школе тэхнічкай і ў бальнічнай кацельні. Разам з мужам Казімірам Кашко жывуць у ладзе ды згодзе 62 гады. На здымку злева направа Антаніна Кашко, Віктар Стажык, Жазэфіна Стажык, Казімір Кашко.

 Бацькі Віктара Стажыка – таксама карэнныя палякі, але сябе ён лічыць беларусам. Яго жонка з прыгожым імем Жазэфіна паходзіць з мясцовага шляхецкага роду Кажарскіх. Віктар нарадзіўся ў тутэйшых мясцінах, на хутары  Потак, незадоўга да таго, як сям’я перасялілася ў Весялова. Бацька працаваў кавалём, а ў 1937-м быў рэпрэсаваны. Нічога невядома і пра лёс бацькавых братоў. Пэўны час адзін з іх, Юзэф, працаваў старшынёй Весялоўскага польскага сельсавету.

 Працоўная дзейнасць Віктара Васільевіча звязана з сельскай гаспадаркай. На пенсію пайшоў з пасады загадчыка свінафермы. За высокія вытворчыя паказчыкі двойчы ўзнагароджваўся ордэнамі – Кастрычніцкай рэвалюцыі і “Знак пашаны”.

  Восіп і Соф’я Станіцкія прыехалі ў 1914 годзе. Пасяліліся на хутары Тоні, адкупіўшы ў пана дванаццаць дзесяцін зямлі. Сям’я была вялікая – восем дзяцей. Станіцкія шмат працавалі, нажываючы пакрысе дабра. Усё пайшло прахам у час калектывізацыі. З раскіданага бацькоўскага гнязда разляцеліся па свеце дзеці. Іван працаваў настаўнікам у Пухавіцкім раёне. У 1938 годзе быў рэпрэсаваны. У гэтым жа годзе былі арыштаваныя мужы яго сёстраў Вікі і Веры. Другая сусветная вайна назаўсёды забрала Лявона і Болека. Ганна пасля заканчэння школы паступіла вучыцца ў Віцебскае педвучылішча, дзе і заспела вайну. На фота 1940 году справа.

  Студэнтка была вымушаная вярнуцца дадому. Пасля вайны вучыцца магчымасці не было, так і засталася ў Весялове. Большую частку працоўнага стажу заняла праца ў калгасе. У 2005 годзе Ганна  адышла ў лепшы свет.

 Продкі Марыі Міцькінай па бацькоўскай і матчынай лініі таксама з’яўляюцца палякамі. Сем’і Вжос і Лабода былі ў пераліку тых, хто шукаў сялянскага шчасця на чужыне. Пра дзеда па бацькоўскай лініі, Баляслава Лабоду, жанчына амаль нічога не ведае. Нават ніякіх размоў пра яго лёс у сям’і не вялося. Як сталася, Баляслаў Лабода таксама стаў ахвярай рэпрэсій. Яго сыны Баляслаў і Вацлаў, бацька Марыі, ваявалі ў Другую сусветную вайну. Вацлаў застаўся жывы, толькі пабыў у нямецкім палоне. Пасля вайны працаваў брыгадзірам у калгасе, затым у саўгасе “Валосавічы”. Быў камуністам. Баляслаў загінуў недзе ў Літве. Пра тое родзічы даведаліся з ліста, які ў пачатку 1970-х гадоў прыйшоў з прыбалтыйскай рэспублікі. У ім юныя следапыты паведамлялі падрабязнасці гібелі і месца пахавання Баляслава. На фота 60-х гадоў злева направа: Марыя Лабода (Міцькіна), Фелікс Бамбенэк, Эмілія Лабода, Стась (не мясцовы хлопец), Валя Лабода, Аляксандр Антонавіч Бамбенэк, Іосіф Капшыцкі, Казіміра Канстанцінаўна Лабода (стаіць).

  На наступным здымку прыкладна 40-х - 50-х гадоў сфатаграфаныя жанчыны Весялова. Сядзіць у цэнтры Вера Станіцкая. Фота з архіву Анатоля Камінскага.

  На здымку 2014 года яго ўладальнік Анатоль Камінскі пазначыў, што адзначаецца 100-годзе Весялова.

  Названая падзея не адпавядае гісторыі ўтварэння вёскі

2015.

Працяг глядзець тут.







Александр: 24.11.2018 в 09:57 — 3 недели назад

Шчыра дзякуй за артыкул! Цікава, але ж ці усе яны прыехалі і купілі зямлю? Што паведзе пані Ніна?




KarDIMON: 24.11.2018 в 21:03 — 3 недели назад

Александр, даруйце а ў чым пытаньне? Польшча на пачатку 20-га стагоддзя уваходзіла у склад Расійскай Імперыі. Прыкладна з 1905-6 года былі зьнятыя усе фармальныя і юрыдычныя перапоны па набыцьці зямлі палякамі ці кімсьці іншым што на Лепельшчыне, што на Кубані ці Далёкім Усходзе.

Таму, што г.з. Польскія Хутары на пачатку 20-ых былога стагоддзя былі заселеныя пераважна этнічнымі палякамі, ёсьць шмат сьведчаньняў. Мяркую, шмат што захавалася у Віцебскім абласным архіве. Ды й у сеціве есьць што паглядзець. Калі ёсьць жаданьне - пацікаўцеся наконт мясцовых прозьвішчаў па базе рэпрэсаваных http://lists.memo.ru/index.htm

Вось для прыкладу па прыгаданых у артыкуле прозьвішчах:

Цуприняк Казимир Павлович

Родился в 1896 г., д. Вулька Гастунская Петраковской губ.; поляк; образование н/начальное; колхозник. Проживал: Витебская обл., Лепельский р-н, хут. Зофиевка.
Арестован 28 августа 1936 г.
Приговорен: судебный орган 26 декабря 1936 г., обв.: 68 УК БССР - подозрение в шпионаже.
Приговор: 10 лет ИТЛ Реабилитирован 26 августа 1991 г. Главная Военная прокуратура СССР

Лабода Болеслав Лаврентьевич

Родился в 1893 г., д. Марьяново Радомской губ., Польша; поляк; образование н/начальное; крестьянин, единоличное хоз-во. Проживал: Витебская обл., Лепельский р-н, хут. Потах. Арестован 12 марта 1933 г. Приговорен: «тройкой» 7 мая 1933 г., по статьям: 66, 68, 71 УК БССР - Деятельность в составе польской шпионско-диверс. орг-ции.
Приговор: 3 г.лишен пр.прож. в 12 пп. Реабилитирован 17 апреля 1956 г. ВТ Белорусского ВО

Стажик Александр Иванович

Родился в 1898 г., д. Марьяново Ковельского уезда Волынской губ.; поляк; образование н/начальное; колхозник, Колхоз «Стайск». Проживал: Витебская обл., Лепельский р-н, хут. Новый Свет.
Арестован 20 ноября 1937 г.
Приговорен: Комиссия НКВД СССР и Прокурора СССР 9 декабря 1937 г., обв.: 66, 71, 76 УК БССР - Шпионаж в пользу Польши.
Приговор: ВМН Расстрелян 17 января 1938 г. Место захоронения - Орша. Реабилитирован 17 октября 1989 г. Военный прокурор БВО




Nina: 25.11.2018 в 11:05 — 3 недели назад

Хотелось еще раз добавить одно уточнение: ...«г.з. Польскія Хутары на пачатку 20-ых былога стагоддзя былі заселеныя пераважна этнічнымі палякамі...». Не совсем так. Я уже писала, что на примере моих предков, более близких и более далеких, можно сделать определенные выводы. Хутора Схэда (только 3 семьи приехали из Польши ), Долгая Лужа, Казимирово были заселены белорусами-католиками. Правда, была и есть стойкая привычка всех католиков называть поляками, да они и сами чаще всего так себя идентифицировали, чем создавали еще больш путаницу. Как утверждает мой отец, польские деревни — это Веселово и Стайск. Ну, может, еще что-то. Все остальное в основном это местные белорусы-католики, обедневшая шляхта, которая тоже происходит преимущественно из белорусов.




Александр: 25.11.2018 в 12:02 — 3 недели назад

Все остальное в основном это местные белорусы-католики, обедневшая шляхта, которая тоже происходит преимущественно из белорусов. - Так вось і пытанне - як яны там аказалісь? Жылі ці набылі зямлю? ЯК?




Nina: 25.11.2018 в 12:27 — 3 недели назад

Прабачце, буду пісаць па-руску, бо з тэлефона так спрытней.

Вопрос не совсем понятный — о ком речь? Беларусах -католиках, автохтонных жителях нашей страны или переехавших в начале 20 в. поляках, поддавшихся на предложение п. Зацвилиховского?




KarDIMON: 25.11.2018 в 12:57 — 3 недели назад

Nina,

згодзен, казаць, што этнічныя палякі пераважалі колькасна сярод землеуладальнікаў г.з. Польскіх хутароў будзе не карэктна. У першую чаргу таму, што няма дакладных статыстычных дадзеных. Карэктней будзе казаць, што адносная колькасьць этнічных палякаў сярод землеўладальнікаў у гэтай частцы Лепельшчыны была большая, чым сярэдняя па павеце і нават па губерніі




Nina: 25.11.2018 в 13:05 — 3 недели назад

Чаму няма дадзеных? Вазьмице якия-небудзь прозвишчы землеуладальникау и прасачыце их генеалогию. И вы убачыце, што наурад ци большасць з их мели якое-небудзь дачыненне да Польшчы.




KarDIMON: 25.11.2018 в 14:37 — 3 недели назад

Nina, для мяне гэты куток Лепельшчыны вельмі нязручны, бо ўваходзіў у Мінскую губернію, а ёю я ніколі сурьёзна не займаўся. Адпаведна - маю мала статыстычных дадзеных і першакрыніц. Дарэчы, знайшоў сёе-тое у польскіх крыніцах па тэме




Nina: 25.11.2018 в 15:18 — 3 недели назад

О-о, дзякуй, вельмі цікавая абвестка. А мае якраз належылі да гэтай тэрыторыі, што раней была ў Барысаўскім павеце. Дарэчы, там насамрэч было многа (параўнальна) этнічных палякаў.




Nina: 25.11.2018 в 15:19 — 3 недели назад

А які гэта год?




KarDIMON: 25.11.2018 в 15:23 — 3 недели назад

гэта аб´ява ад 1914 года, есьць амаль аналагічныя ад 1911 г. Толькі там у тэксьце "юж замешкало 60 родзін"

Чамусьці не атрымоўваецца дадаць каментар да тэмы у блогу. Таму выкладаю тут.


В книге «Polskie wyspy gwarowe z prze?omu XIX i XX wieku na Bia?orusi» Ириды Грек-Рабисовой есть фрагмент, посвященный истории деревень Веселово и Стайск, которые изучал известный учёный-лингвист Вячеслав Веренич в 1971 году.


«…W Weso?owie w 1971 roku, kiedy przebywa? tam W. Werenicz, zamieszkiwa?y 53 rodziny (238 os?b), z czego 12 rodzin polskich, 32 bia?oruskie, 3 polsko- -bia?oruskie (g?ow? rodziny jest Polak), 5 bia?orusko-polskich (g?ow? rodziny jest Bia?orusin) i jedna rosyjsko-polska (g?ow? rodziny jest Rosjanin). Liczbowo sk?ad narodowo?ciowy Weso?owa przedstawia? si? nast?puj?co: 68 Polak?w, 166 Bia?orusin?w i 4 Rosjan. W 10 rodzinach (19 os?b) j?zykiem domowym by? w?wczas polski, w 15 rodzinach (84 osoby) bia?oruski, ale cz?onkowie tych rodzin w pewnym stopniu znali polszczyzn? i umieli si? ni? pos?ugiwa?; wy??cznie bia?oruskiego u?ywano w 28 rodzinach (135 os?b), polskiego nie znano w nich zupe?nie. W Stajsku w tym samym okresie zamieszkiwa?o 35 rodzin, z tego 22 polskie, 5 bia?oruskich, 4 polsko-bia?oruskie, 4 bia?orusko-polskie. Wszystkich mieszka?c?w by?o 105, z tego 66 Polak?w i 39 Bia?orusin?w (w rodzinach czysto polskich by?o 47 os?b). Je?li chodzi o j?zyk, to w 14 rodzinach (20 os?b) u?ywano wy??cznie polskiego. Bia?oruskiego u?ywano rzadko, tote? jego znajomo?? by?a s?aba; w 9 rodzinach (35 os?b) pos?ugiwano si? bia?oruskim, ale cz?onkowie tych rodzin znali polski i w razie potrzeby potrafili si? nim pos?u?y?; wy??cznie bia?oruski by? j?zykiem domowym w 12 rodzinach (50 os?b), w kt?rych zupe?nie nie znano polskiego. W obu wsiach Polacy stanowili 39,1% og?lnej liczby mieszka?c?w, przy czym w Weso?owie by?o to 28,6%, w Stajsku 62,8%. Tylko w 27,3% rodzin j?zykiem prymarnym by? polski. Jak pisze W. Werenicz, by?y to rodziny z?o?one z os?b starszych lub ludzie samotni. W tym czasie 34,7% mieszka?c?w Stajska i Weso?owa w r??nym stopniu jeszcze zna?o j?zyk rodzic?w, niekt?rzy z nich ju? tylko rozumieli sens wypowiedzi. Rol? podstawowego ?rodka komunikacji w obu wsiach pe?ni?a miejscowa gwara bia?oruska. Osoby, kt?re uko?czy?y szko??, mog?y swobodnie pos?ugiwa? si? tak bia?oruskim j?zykiem literackim, jak i rosyjskim. Niewielka liczba starszych Polak?w umia?a czyta? lub czyta? i pisa? po polsku [Werenicz 1990: 41]…»






Авторизуйтесь, чтобы оставить комментарий
либо используйте:

Темы автора


  




Популярные за неделю


ТУХТА ПРЭЗЕНТУЕ КНІЖКУ — 4 дня назад,   за неделю: 501 
682. АДМЕТНАСЦІ ПАСЕЛІШЧА ПАЛЯКАЎ. Тухта Валер — 7 дней назад,   за неделю: 185 
ПЕРАХОД СКРОЗЬ ПАЛІГОННЫ ЛЕС. ФотаФік — 21 час назад,   за неделю: 182 
РЫБНЫЙ ДЕНЬ. Шуш Эсенскі — 1 неделю назад,   за неделю: 128 
ВЫЙШЛА КНІЖКА ПРА ЛЕПЕЛЬСКІХ КАВАЛЕРАЎ. Шуш — 7 месяцев назад,   за неделю: 82 
ЮШКИ — 2 недели назад,   за неделю: 64 



 

Copyright © 2009 - 2018 — Леонид Огурцов

LEPEL.BY - Карта Лепеля

Пользовательское соглашение